Bywa, że rozmowy nie są łatwe. Niosą ze sobą napięcie, niepewność, czasem obawę przed reakcją drugiej strony albo przed tym, że nie zostaniemy dobrze zrozumiani. W takich momentach łatwo wpaść w pośpiech, schematyczne odpowiedzi czy emocjonalne reakcje, które oddalają nas od porozumienia zamiast do niego przybliżać. To właśnie w tych trudniejszych rozmowach uważność i empatia mogą stać się Twoim największym wsparciem.
Zacznij od chwili kontaktu ze sobą, aby uzmysłowić sobie jakie masz intencje i ile czasu chcesz na rozmowę poświęcić. Niezależnie z kim będziesz rozmawiać: z uczniem, rodzicem, innym nauczycielem czy swoim dyrektorem, złap najpierw kontakt ze sobą. To krótka pauza, która pozwala uporządkować myśli, zauważyć emocje i zdecydować, w jaki sposób chcesz wejść w dialog.
Intencja
Rozmowę zacznij od chwili w ciszy, zatrzymaj się zadając sobie pytanie: Jak się teraz czuję? Jakie są tematy moich myśli? Jakie towarzyszą mi teraz emocje? Jak czuję swoje ciało? Wiele osób lubi wykonywać tę część notując sobie to, co zauważyli, zbadaj co działa dla Ciebie. Następny krok to ustalenie intencji rozmowy. Gdy Ty inicjujesz rozmowę, może chcesz dać znać co sądzisz na jakiś temat, rozwiązać jakiś problem, podziękować lub dowiedzieć się czegoś od rozmówcy. A może jest to spotkanie o jakie prosiła druga osoba? Co jest dla Ciebie w tej sytuacji najważniejsze? Po wysłuchaniu swoich myśli i emocji zauważ jeszcze, ile mniej więcej czasu chcesz poświęcić na rozmowę. Przygotowanie możesz zamknąć uświadomieniem sobie, czy jest jakiś konkret, z którym chciał(a)byś zakończyć? Może to być jakaś decyzja albo choćby potwierdzenie, że osoba wysłuchała Twoich argumentów.
Rozpoczęcie rozmowy
Mówi się, że ten jest dobrym rozmówcą, kto potrafi dobrze słuchać. Szczególnie, gdy druga strona zgłosiła chęć rozmowy ważne będzie dać jej na początek miejsce na wypowiedź. W takiej sytuacji możesz zauważyć u siebie obawy, czy nie będzie zbyt ekspansywna, czy będzie słuchać Ciebie. Aby zniwelować zagrożenie siłowania się o przestrzeń, zacznij od znalezienia dla Was czegoś wspólnego np. w rozmowie z rodzicem: Cieszę się, że mamy okazję rozmawiać i zapewne obydwoje chcemy efektywnie wykorzystać czas, mogę poświęcić na tę rozmowę około 20-30 minut, czy to będzie dla Pani w porządku, abyśmy dzisiaj dały sobie tyle czasu?
W tym pytaniu zakreślasz ramy rozmowy, wskazujesz coś co jest Wam wspólne oraz odsłaniasz intencję szanowania siebie i waszych ograniczeń. Mówiąc ze szczerością i życzliwością, możesz zbudować nić zaufania, dać osobie nieco poczucia bezpieczeństwa bez osłabiania siebie. Zbudowałaś właśnie mini kontrakt na rozmowę. Ostatni element przed otwarciem to decyzja, kto zacznie mówić. Możesz zaprosić, aby osoba mówiła jako pierwsza, Ty już jesteś dobrze przygotowany/na do słuchania.
Rozmowa
Kiedy słuchasz, skup się nie tylko na słowach, ale i na wczuwaniu się w perspektywę drugiej osoby. Dawaj znać osobie mówiącej, że słuchasz i zadawaj doprecyzowujące pytania, jeśli czegoś nie rozumiesz. To czas na aktywne słuchanie, a nie na szykowanie Twojej odpowiedzi. Pomocne dla Was obydwojga będzie, a szczególnie jeśli pojawia się wiele wątków, podsumowanie w kilku słowach tego co było najważniejsze i upewnienie się, że wszystko dobrze zrozumiał(a)ś. Jeśli obawiasz się, że nie wystarczy Ci czasu na własną wypowiedź, możesz po podsumowaniu zasygnalizować, że teraz chcesz sama zabrać głos: Może podsumuję krótko co zrozumiał(a)m jako najważniejsze w Pani wypowiedzi: Niepokoi się Pani, gdy syn … i chciałaby Pani pomocy i wsparcia w rozwiązaniu tej kwestii?
Po aprobacie przejdź do swojej części: Wyczuwam, że jest jeszcze więcej przykładów, które mogłaby Pani wymienić, jednak ze względu na czas jaki sobie ustaliłyśmy chciał(a)bym przejść do tego, co ja zauważył(a)m. Moją uwagę zwraca fakt, że …
Wspieranie kontaktu
W czasie rozmowy doceniaj szczerość: Dziękuję, wiele się od Pani dowiedział(a)m, teraz lepiej mogę sobie wyobrazić, jak to wygląda z Pani strony. Nie będzie to jednak skuteczne, jeśli nie czujesz w sobie tego rodzaju wdzięczności. Nie sięgaj po manipulację, lecz dbaj o przestrzeganie ustalonych wcześniej reguł rozmowy: Tak jak się umawiałyśmy, teraz chcę przejść do mojej perspektywy. Po zakończeniu Twojej części możesz krótko podsumować, co było dla Ciebie najważniejsze oraz podziękować za wysłuchanie: Dziękuję, że wysłuchała Pani moich słów, to było pomocne w zrozumieniu całości. Zachowaj partnerską wzajemność, opierając się na tym, że obydwie osoby chcą być wysłuchane, utrzymuj zasadę równowagi tj. obydwoje mamy miejsce i czas na wypowiedź. Jest to kluczowe dla prowadzenia rozmowy i wypracowania porozumienia. Zauważaj to, co pozytywne, co wam się udało. Jest to bardzo dobra inwestycja w relację.
Przerwy
Uważności w rozmowie sprzyja brak pośpiechu i brak napięcia zarówno fizycznego w ciele jak i psychicznego związanego ze zmęczeniem czy silnymi emocjami. Kiedy Twój poziom napięcia wzrasta, możesz zdecydować się na skorzystanie z chwili przerwy, aby się napić, zmienić pozycję ciała czy głęboko pooddychać. Kiedy czujesz, że słuchanie jest już bardzo trudne lub niemożliwe, przerwa to okazja do stworzenia dystansu wobec pojawiających się treści, możesz wykorzystać “Trik szklanego garnka”, a także “Uspokajający oddech”. Opis obu ćwiczeń znajdziesz w załączniku.
Życzliwość
Wsparciem dla usłyszenia siebie i rozmówcy będzie szacunek i Twoja życzliwość niezależnie od tego, czy wasze poglądy są zgodne czy nie. Życzliwą obecność przekazujesz słowami, a także tonem głosu czy mimiką. Czy wiesz, że wielu rodziców czuje się w szkole nieswojo, odczuwa częściowo swój dawny szkolny stres? Natomiast w kontaktach z uczniami pamiętaj, że rozwój ludzkiego mózgu trwa do 25 roku życia, młode mózgi są bardzo wrażliwe na sygnały o potencjalnym zagrożeniu, natomiast płaty przedczołowe, które są centralą logicznego myślenia i pozwalają na racjonalne podejmowanie decyzji nie są w pełni dojrzałe. Młodzi są bardziej pobudliwi i wrażliwi, wpadają w silne emocje, stają do obrony choć nikt nie atakuje, co w znacznym stopniu wynika z działania ich systemu nerwowego, a nie złej woli. Propozycja abyście usiedli, zaoferowanie czegoś do picia będzie wsparciem i zaproszeniem do rozluźnienia. Uśmiech czy inny gest życzliwości jest jak wspólne gromadzenie oszczędności, macie coraz większy „kapitał pokojowy”. Wasze systemy nerwowe stają się mniej pobudliwe, uspokajają się, gdy odbierają sygnały o bezpieczeństwie, a nie zagrożeniu. Warto uczyć się szukania okazji do szczerego dziękowania i życzliwości. Buduje to relacje, wycisza pobudliwość i ogranicza automatyczne reakcje obronne.
Klarowne zamknięcie
Kiedy kończycie rozmowę, pojawia się kolejna okazja do podziękowania. Możesz podziękować za wysłuchanie, zbadać jakie potrzeby zaspokoiła rozmowa i zaproponować przejście do ostatniej części: Teraz, kiedy poznałyśmy nasze perspektywy i to na czym nam zależy, zastanawiam się, co możemy z tym zrobić. Czy ma Pani jakieś propozycje?
Być może Ty chcesz coś zaproponować. Może zgodzicie się co do tego, że potrzeba wam jakiejś pomocy od innych, albo nieco czasu, aż pojawią się nowe pomysły. Relacja trwa.
Po zakończeniu rozmowy możesz zbadać ponownie swoje samopoczucie. To czas na docenienie własnej wytrwałości, zauważenie tego co się udało, podziękowanie sobie i zbadanie, co można było zrobić inaczej. Na dłuższą metę to lepsze i zdrowsze niż walka o wygraną i oceny. Jak mówi powiedzenie: Chcesz mieć rację czy relację? Dialog to jest komunikacja, wymiana. Jeśli ograniczasz się do racji, to być może okaże się, że zbudowanie relacji będzie bardzo trudne, albo nawet niemożliwe.
Załącznik do pobrania
Autorka: Ewa Orłowska – trenerka uważności oraz Porozumienia bez Przemocy. Mediatorka, superwizorka treningu mindfulness.