W codzienności szkół i innych instytucji pracujących z dziećmi i młodzieżą coraz częściej mierzymy się z wysoką zmiennością, presją i niepewnością. Pojawiają się wyzwania, które jeszcze niedawno trudno było przewidzieć. Pogarszający się stan zdrowia psychicznego młodych osób, kryzysy i napięcia sprawiają, że coraz więcej uwagi poświęcamy budowaniu odporności psychicznej i społecznej.
W debacie publicznej i edukacji wybrzmiewają różne jej perspektywy: zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży, bezpieczeństwo, więzi społeczne czy reagowanie na sytuacje kryzysowe. Bez wątpienia, każda z nich jest ważna, ale wzmacnianie odporności wymaga spojrzenia całościowego na wszystkie wymiary i ich wzajemne zależności.
Właśnie dlatego stworzyliśmy Mapę ODPORNOŚCI i model jej wzmacniania – kompleksowe podejście, które pomaga lepiej rozumieć odporność psychiczną i społeczną oraz planować działania wspierające dzieci i młodzież.
„Publikacja pomaga przyjrzeć się wzmacnianiu odporności z różnych perspektyw - jednostki, społeczności i instytucji - oraz lepiej zrozumieć jakie czynniki wpływają na jej kształtowanie. Przede wszystkim jednak pokazuje, że budowanie odporności to ciągły proces, który wymaga nie tylko indywidualnego wysiłku, ale też wspólnej odpowiedzialności i ciągłego uczenia."
„Przygotowując publikację, sięgnęliśmy do różnych modeli odporności i dobrostanu, teorii i naukowych i doświadczeń z praktyki szkolnej. Zależało nam na stworzeniu podejścia, które pozwoli zauważyć trudności, zdiagnozować, skąd się wzięły i zaplanować małe kroki - działania służące wzmacnianiu odporności młodych osób."
W publikacji pt. „Mapa ODPORNOŚCI i model jej wzmacniania w szkołach i innych placówkach edukacyjnych” oferujemy kompleksowe podejście do wzmacniania odporności psychicznej i społecznej, zarówno w wymiarze teoretycznym, jak i praktycznym.
Zaproponowane przez nas narzędzie pomaga szkołom i innym organizacjom przyjrzeć się wyzwaniom związanych ze zdrowiem psychicznym z różnych perspektyw: jednostki, społeczności i instytucji. Pokazuje, jakie postawy i zasoby nie tylko najsilniej skorelowane są ze wzmacnianiem odporności, ale również to, na które z nich mamy największy wpływ i co konkretnie możemy zrobić, żeby je wzmacniać na co dzień, nie tylko w czasie kryzysu. Silną podbudowę teoretyczną łączy z praktycznym podejściem i gotowymi narzędziami do pracy – od pytań pogłębiających rozumienie, po pomysły na wdrażanie. Pomaga w:
Odporność w naszym podejściu jest rozumiana jako proces, a nie „twarda cecha”. To zdolność do utrzymania kierunku działania mimo przeciwności, ale także do elastycznego dostrajania się do nowych warunków, uczenia się pod wpływem doświadczenia i stopniowego odzyskiwania możliwości funkcjonowania po przeciążeniu, kryzysie lub zmianie.
Na odporność wpływa wiele powiązanych ze sobą czynników, które wykraczają poza indywidualne zasoby i możliwości młodego człowieka. Odporność psychiczna, odporność instytucji i odporność społeczności tworzą triadę i są ze sobą nierozerwalnie związane. Jeśli jeden element słabnie, całość jest bardziej podatna na zachwiania. Triada jednostka, społeczność i instytucja – stanowi główny szkielet modelu.
Odporność jest interakcją czynników i postaw, które wyodrębniliśmy i nazywaliśmy Mapą Odporności. Składa się ona z 9 aspektów, których rozwijanie wspiera odporność jednostki (uczniów i uczennic, ale też nauczycieli i innych członków społeczności szkolnej).Akronim ODPORNOŚĆ porządkuje zasoby, postawy i kompetencje, które można wzmacniać w codzienności szkoły i organizacji pracującej z młodzieżą.
Jeśli interesuje Cię Mapa ODPORNOŚCI i model jej wzmacniania, zapisz się do newslettera, abyśmy mogli przesłać publikację na Twoją skrzynkę.
Aby cały proces przebiegł pomyślnie, wypełnij poniższy formularz, a następnie sprawdź skrzynkę odbiorczą, znajdź wiadomość od Fundacji Szkoła z Klasą i potwierdź swój adres e-mail. Kiedy to zrobisz, wersja online publikacji zostanie do Ciebie wysłana.
Kurs na Odporność, w ramach którego powstał model, to program Fundacji Szkoła z Klasą (FSZK) i Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności (PAFW), którego celem jest wzmacnianie odporności psychicznej dzieci i młodzieży. Inicjatywa wspiera rozwój odporności emocjonalnej młodych osób poprzez wyposażanie pracujących z nimi dorosłych – nauczycielek i nauczycieli, edukatorów, mentorów oraz pracowników młodzieżowych – w skuteczne strategie, metody i narzędzia. Program koncentruje się na profilaktyce i rozwoju osobistym, a nie na specjalistycznej opiece terapeutycznej.
Zespół autorski i ekspercki
Autorki:
Justyna Józefowicz, Agata Łuczyńska
Koordynacja merytoryczna:
Anna Nowacka-Krajewska
Konsultacje eksperckie:
Tomasz Kuźmicz, Jacek Pyżalski, Magdalena Śniegulska, Ewa Trzebińska
Do powstania przyczyniła się praca grupy roboczej ds. odporności psychicznej dzieci i młodzieży, skupiającej organizacje pozarządowe współpracujące z Polsko-Amerykańską Fundacją Wolności. Grupa została powołana w 2024 roku, a jej liderem i autorem publikacji jest Fundacja Szkoła z Klasą.
Podziękowania kierujemy do Fundacji Edukacja dla Demokracji, Centrum Edukacji Obywatelskiej, Szkoły Edukacji Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności i Uniwersytetu Warszawskiego, Fundacji Edukacyjnej Przedsiębiorczości, Fundacji NIDA, Fundacji Civis Polonus, programu Równać Szansei wszystkich pozostałych uczestników
